på rekke.jpg
 

INN I DET KVITE

Ein reportasje om vanlege folk som går på ski over Grønland.

 

      Er du klar no då?, spurte folk.

      Tja, eg har vel ikkje noko val, svarte eg som regel.

Eg begynte eigentleg å bli litt lei. Lei av alle spørsmåla om Grønland. Eg var nesten lei heile Grønland. For eg hadde jo tenkt på dette kvite kontinentet kvar dag i nesten to år. No var eg ferdig tenkt. Ferdig snakka.

Men det stod ein relativt vesentleg del igjen.

Lat oss spole tilbake til den dagen vi trykte send. Eg hadde fått klarsignal frå høgskulen om at eg kunne få reise, sjølv om det innebar at eg mista ein månad av semesteret. Læraren skjønte vel at eg ikkje kom til å vere til stades likevel, sånn reint mentalt. Eg ringte til Ståle.

– Då blir det Grønland, då.

Vi fylte ut påmeldingskjemaet til ”Grønland 2016”, skreiv opp skitur på Hardangervidda og i Jotunheimen under spørsmålet om erfaring, og trykte altså send. Det same gjorde ni andre. 

Ein oktoberkveld møttest vi alle saman i stova til Bjørn Sekkesæter i Hakadal over grandis og blåbærsaft. Vi smilte til kvarandre. Helste på kvarandre. Litt anspent. Vi gjekk ut i haustmørket, slo på hovudlyktene og tok med oss nokre dekk. Så gjekk vi. Opp bakkane i Hakadal. Og det var no det skulle kome for ein dag. Var alle dei andre supermenn- og kvinner, som åt dekk til frukost og havregraut til kvelds? Kom eg til å henge som eit krøllete slips heilt bakarst? Det gjekk greitt.

Så reiste vi kvar til vårt. Tidvis samla nokre av oss seg i Maridalen, igjen med dekk. På ein god dag var dekk bytta ut med pulk. Og plutseleg ein dag ramla vi ut toget på Finse 1222 med skallbukse og ulltrøye, uhandterlege pulkbagar og norske polarheltar på skia. Det var med andre ord alvor.

Medan kitefolket suste over vatnet og la seg i varme senger på Finsehytta, gjekk vi på ski med halvfeller og kraup ned i soveposar med komforttemperatur ein stad mellom -20 og -30 grader. Vi åt havregraut, chili con carne og melkesjokolade. Vi gjekk i motvind og dårleg sikt.

Etter tre netter ute kunne vi igjen sette oss på eit varmt dosete og drikke Fanta så ofte vi ville. På Grønland er du stuck med tisseflaske og smelta snø, og ein kvit horisont om du er så heldig å sjå ein horisont.

Det passar kanskje bra å snakke om kvifor. Kvifor leve ein månad i ein kvardag som kort og godt handlar om å gå på ski, ete og sove - og attpåtil betale tre passe gode månadsløner for det?  Eit legitimt spørsmål, eg skal prøve å gje eit legitimt svar. Som så mange andre hadde eg lese bøkene til Cecilie Skog. Eg hadde sett Aleksander Gamme brøle av glede over å finne ein stor pose frosen ostepop på veg tilbake frå Sydpolen. Og ja, eg hadde sett Truls Svendsen gå litt motvillig over Grønland. Det var noko med denne bobla. Bobla kor e-post, rekningar, hybelkaninar og oppvask ikkje eksisterte. Når det er sagt meiner eg ikkje at ein treng å reise til Grønland for å oppleve dette. Men Grønland blei eit prosjekt som passa godt.

Sjølvrealisering er eit ord som ofte dukkar opp. Det har nesten blitt eit skjellsord, slik eg opplev det. Sjølvsagt er det ei egoistisk handling å gå på ski over Grønland, men kvifor har det blitt negativt å realisere seg sjølv? Står ikkje vi til teneste for samfunnet og folka rundt oss rett som det er? Eg likar å tru at det er betre for oss sjølve og dei rundt oss om vi av og til kan dyrke våre eigne draumar og prosjekt. Det er ingen tvil om at dei fleste på denne kanten av kloden er ekstremt privilegerte, som nettopp kan gjere slike ting. Det er jo eigentleg litt tankevekkande at vi er så langt oppe på behovspyramiden at nokre av oss reiser til Grønland for ta nokre kraftige steg ned. Det er kanskje eit teikn på at vi ikkje er skapt for samfunnet slik det er no.

Ein skulle gjerne tru at desse tankane surra rundt i hovudet medan eg stirra på pulken til personen framfor meg. Dag inn og dag ut. Men nei. Basale behov skapar basale tankar. På heile turen tenkte eg nok aller mest på Munchies. Du og du så mykje hjernekapasitet eg via denne hipsteraktige burgerplassen i Oslo. Munchies må absolutt ikkje forvekslast med den verdsomspennande burgerkjeden, som serverer slapp Big Mac og brus frå dispenser. Klart, eg hadde nok ikkje sagt nei til ein Chicken Salsa ut på isen der. Men altså, Munchies. På menyen står seks burgarar - ikkje meir, ikkje mindre. Eg et alltid Spicy. Og fries. Og aioli, eller ”alioli” som Munchies insisterer på å kalle det. Eg tør ikkje prøve noko anna. Tør ikkje risikere å gå på ein smell. (Om Munchies får nyss i denne sterkt positive medieomtalen meiner eg at eg burde få ein eigen burger oppkalla etter meg. Bragda er ikkje stor nok til å få trynet på ei Åsnes-ski, men ein burger må vel vere innan rekkevidde. ”Linus”, ”Lines”, ”The Line”, eg veit ikkje, slike viktige og hypotetiske val må viast meir tid.)   

Då eg og Ståle før turen skulle fylle iPaden med teltunderhaldning, satsa vi så godt som heile offlinekvota på Masterchef Junior. Veslevaksne amerikanske ungar med eit matvokabular eg berre forstår halvparten av. Dei står på krakkar for å nå opp til kjøkkendisken, hoppar for å nå opp til steikepanna, balanserer surt og søtt og lagar saus frå botnen av. Sjølv Gordon Ramsey blir imponert. Fabelaktig underhaldning. Men heilt gjennomtenkt var det jo ikkje når eg sjølv sat der med frysetørka kylling i karri, i ein skitten matboks med restar frå eksotisk tomatsuppe og andre supper, og næraste Munchies 2481 km unna.

Det er ei myte eg har lyst til å avkrefte med det same. Det er muleg du i dette augneblink må innsjå at du har levd på ei livsløgn, men Grønland er ikkje flatt. Det er ein eviglang oppoverbakke. Stadig vekk fekk vi lovnader om at det skulle flate ut. Det var tomme løfter. Jakta på summit - høgste punkt på ruta, enda opp med å ta 17 dagar. I ei stund prega av frustrasjon kom poeten i meg fram:

 

Grønland er ein lang lang oppoverbakke,

som ei pannekake lagt på skakke

Det blir faen meg aldri flatt,

eg drøymer om vater dag og natt

Men i morgon er kanskje dagen då skia slår fart,

eg håpar iallefall det skjer ganske snart

Uansett kan vi ikkje ligge å dorske oss på magen,

om vi skal rekke litt ekstra kos på sjølvaste nasjonaldagen.

 

Og trudde du det var silkeføre dagen lang, må eg også skuffe deg. Fleire dagar gjekk vi rundt på stylter av snø. Store snøklumpar under skia. Det var rett og slett så mildt at det klabba (heiter det eigentleg kladdar?). Hjelpes så meiningslaust det kjentes. Men då er det jo ikkje mykje som skal til for at livet smiler igjen. Litt glid på skia, eit glimt frå sola, ein varm sovepose. På mange måtar blir du ein refleksjon av veirforholda. Det er vanskeleg å ikkje smile når sola gjer det, og det er trått å halde humøret oppe i trått føre.

Eg vil presisere at det på ingen måte var håplaust heile tida. Langt derifrå. Eg gløymer ikkje dagen vi gjekk på eit glitrande teppe av fjærlett snø. Dei overraskande mange dagane i påskevér. Kveldane då sola sendte varme strålar gjennom teltduken. Smaken av halvfrosen appelsin. Og ikkje minst dagen eg fann igjen glidfasen. Nokre timar etter eg hadde klekt ut dei tvilsame rima nemnd tidlegare, kunne vi konstantere at vi hadde passert summit (2500 moh). Vi snakkar ikkje hockeystil og telemarksvingar herifrå og ned, men vi snakkar ein vidunderleg smak av glid. Om ikkje anna for eit skakt sekund. Og når vi på nest siste dag kunne skimte fjella i horisonten og samtidig stake oss nedover. Ja, då var det liksom verdt det.

Det er kontrastane som betyr noko. Det er derfor det er godt å vere på tur, men det er også derfor det er godt å kome heim. Heim til alt ein plutseleg set umåteleg stor pris på. Vatn som på mirakuløst vis kjem ut av springen. Eit varmt toalett. Jordbær, shorts og t-skjorte. Og når vi først snakkar om kontrastar er Grønland full av dei. Eg lovar.

Ein skitur over Grønland består av mange augneblink som berre er der og då, som blir gløymd, knapt registrert. Og så er det dei augneblinka som klamrar seg fast, som du tar med deg ut av bobla og inn i framtida. Små ting blir store og store ting blir små. Det er oppturar og det er nedturar. Det er ein kvardag som ikkje nødvendigvis er enkel, men enkel å forhalde seg til. Det er eit pusterom frå livet vi elles lev. 

Då vi stod der med skiskoa på grusen, feitt hår, tidenes solskilje og illeluktande klede på austkysten av Grønland, var det kanskje ikkje så rart at kjenslene var blanda.

Ganske glad. Mest tom.

Infernalsk lyst på Munchies. 

 

 

 
 
Publisert i UTE 93